Antik Metne Antika Çevirmen

Çevirmenden beklenenler saymakla bitmez. Her iki dile hâkim, genel kültür sahibi, alanında uzman, uzun boylu, en az bir seksen boyunda… Gelin biz somut bir örnekten yola çıkalım, çevirmenin araştırma becerisi üzerine konuşalım. Durun, henüz çeviri aşamasına gelmedik. Bu yazı daha çok çeviri öğrencileri, çeviri meraklıları için. Kural 1, ha deyince çeviriye oturulmaz! “Alımlama” sözcüğü biraz tumturaklı mı geliyor size? Gelmesin! Çeviri eylemi için alımlama becerisi olmazsa olmaz. Unutmayın, bir metni hiç kimse sizin kadar dikkatli okumuyor şu dünyada. İşte size övünülecek bir tarafı daha mesleğinizin. Kullanım kılavuzlarından edebiyat metinlerine çevirmen, didik didik eder metni her şeyden önce, alımlar.

Gelelim bu vaka incelemesinin konu başlığına: Antigone. Varsayın ki karşınızda antik dönemden bir metin var. Çevirmen olarak biraz antika iseniz korkacak hiçbir şey yok! Araştırma becerisi dedik ya, gezinin biraz internette, Antigone kimdir nedir, Sophocles ne yer ne içer, bu oyunun edebiyat tarihinde yeri nedir, ne değildir bir göz atın. Yahut okumaya devam edin, bizim araştırmalarımız sonucunda ortaya çıkan kimi detaylar ileride bir çeviri sırasında size neler kazandırabilir, onu düşünedurun!

Kaynak dile hâkimiyetten başlayalım. Antik Yunanca bilmiyoruz elbet, ancak David N. McNeill‘ın “Antigone’s Autonomy” makalesi bize gösteriyor ki sözkonusu metin, bugüne ulaşan antik Yunan metinleri arasında “otonom” sözcüğünün geçtiği ilk metin. Yani bu Antigone’da bir iş var! Herhangi, bir diğer kadın karakter değil erkek egemen baskı toplumuna karşı gelen! Belki de bir ilk (Sophocles’in 100 civarında oyun yazdığını, bugüne yalnızca 7 metnin tam olarak ulaştığını aklımızın bir köşesinde tutalım yine de). Dahası, MÖ 5. yüzyılda yazılan bu oyundan daha bir beş yüz yıl sonrasına kadar “otonom” sözcüğü bireyleri tanımlamak için pek kullanılmamış. Adım 1: kimi, ne tür bir kahramanı, hangi döneme ait bir karakteri çeviriyor olduğumuzu bilmek önemli.

Hikâyeyi bilen bilir (bilmeyeninse bir an önce öğrenmesi tavsiye edilir), Creon’un fermanına karşı gelir Antigone. Peki, basit bir inat mıdır onunkisi? Bir anlık öfke midir? Hele bir de tiyatro metni çeviriyorsanız, kahramana vereceğiniz ses iyice önemliyse durup bir düşünmeli. Antigone, muhalefetini acaba temellendirmiş midir? Judith Fletcher‘ın “Citing Law in Sophocles’ Antigone” yazısına kulak verelim.

Bir kere Antigone, daha en baştan Creon’un fermanını ferman, kralın kendisini ise kral olarak tanımıyor ki! Metinde başka yerlerde ferman/kanun sözcüğü için “nomos” kullanılırken (“namus” sözcüğü Türkçe’ye Arapça’dan, Arapça’ya ise Yunanca’dan geçmiştir) Antigone, Creon’un fermanına ısrarla “kêrugma” (duyuru/yasak) demekte; kralın kendisine ise “strategos”, yani “kumandan” diye hitap etmektedir. Çıkarılacak sonuç şu: Kardeşleri birbirleriyle savaşıp ikisi de savaş alanında öldükten tahta çıkan Creon’un hükümdarlığını Antigone hiçbir zaman tanımamış! Şimdi tüm bir çevirinin “ferman/kanun” ve “kral/hükümdar” sözcükleriyle dolu olduğunu düşünün. Öylesi bir durumda Türkçe’deki Antigone, Sophocles’in Antigone’u mudur?

Sevgili çevirmen dost, lafı uzatmak istemiyorum. Sana karşı samimi davranmak istedim, “çevirmen, donanımlı olmalıdır” deyip köşeye çekilmek çevirmenliğe sığmazdı. Somut bir örnekle, Antigone metninin kaynak metnindeki nicelikler ile yola çıkmalı diye düşündüm sağlıklı bir çeviri süreci için. Metnin sır gibi sakladıklarını öğrenmek çevirmene düşer, evet. Fakat emeksiz yemek olmuyor güzel dostum, her şey yine dönüp dolanıp araştırma becelerine geliyor. Kimbilir sen düşsen Antigone’un peşine, bunun dışında daha neler bulursun!

Views All Time
Views All Time
679
Views Today
Views Today
1

Antik Metne Antika Çevirmen” için bir yorum

  1. YAZIDAN: “Kaynak dile hâkimiyetten başlayalım. Antik Yunanca bilmiyoruz elbet, ancak David N. McNeill‘ın “Antigone’s Autonomy” makalesi bize gösteriyor ki sözkonusu metin, bugüne ulaşan antik Yunan metinleri arasında “otonom” sözcüğünün geçtiği ilk metin.”

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.